Höşmerim: Bir Tatlıdan Daha Fazlası, Ankara’nın Unutulan Geleneği!

Balıkesir’le özdeşleşen höşmerimin Ankara’da saklı kalan köklü hikâyesini keşfetmeye hazır mısınız? Gastronomi Profesyoneli, Gurme Yazar ve Medya-İletişim Uzmanı Ayşegül Binici, Çamlıdere’den Nallıhan’a uzanan höşmerim geleneğini, yörelere göre değişen tariflerini ve eski Ankara’nın güvey görme geleneğindeki yerini kaleme alıyor. Bir tatlının ötesinde, geçmişten günümüze uzanan bir kültür mirasının izini sürerken Ankara mutfağının keşfedilmeyi bekleyen zenginliğini yeniden hatırlatıyor. İyi okumalar dileriz.

Höşmerim deyince aklınıza ilk neresi geliyor?

Muhtemelen Balıkesir.

Oysa bu tatlının Ankara mutfağında da oldukça eski ve köklü bir yeri var. Üstelik Ankara’nın höşmerimi yalnızca lezzetiyle değil, yapılış biçimi ve etrafında şekillenen gelenekleriyle de kendine özgü bir hikâye taşıyor.

Ankara’nın yemek kültürünü araştırdıkça beni en çok şaşırtan şeylerden biri, çok iyi bildiğimizi düşündüğümüz lezzetlerin aslında ne kadar farklı hikâyeleri barındırdığı. Höşmerim de tam olarak böyle bir tatlı.

Birçok kişi höşmerimi peynir ve irmikle hazırlanan bir tatlı olarak tanıyor. Oysa Ankara’nın özellikle Çamlıdere yöresinde yapılan höşmeriminde bu malzemeler yok. Un, süt ve tereyağıyla hazırlanan, dışı hafifçe kızarmış, içi yumuşacık kalan bambaşka bir lezzet var karşımızda.

Üstelik bu tatlıda şeker her zaman pişirme aşamasında kullanılmıyor. Kimi sofralarda üzerine bal dökülüyor, kimilerinde pekmez gezdiriliyor, bazılarında ise toz şekerle servis ediliyor.

Bana kalırsa Anadolu mutfağının güzelliği de burada. Aynı malzemelerle, birbirinden farklı hikâyeler ve lezzetler ortaya çıkarabilmesinde.

Bir Tatlının Ardındaki Güzel Soru!

Höşmerimin adıyla ilgili anlatılan en sevimli rivayetlerden biri de oldukça ilginç.

Anlatıya göre bir kadın, evdeki malzemelerle hazırladığı tatlıyı eşine ikram eder ve ardından sorar:

“Hoş mu erim?”

Zaman içinde bu sözün höşmerime dönüştüğü anlatılır.

Elbette bu, kesinliği kanıtlanmış bir isim hikâyesinden çok, kuşaktan kuşağa aktarılan hoş bir rivayet. Ama kabul edelim, bir tatlının adının böylesine sıcak bir soruyla ilişkilendirilmesi bile başlı başına güzel.

Çünkü Anadolu mutfağında yemeklerin yalnızca tarifleri değil, isimleri de hikâye anlatır.

Ankara’da höşmerim yalnızca tatlı değildi…

Araştırırken karşıma çıkan en dikkat çekici ayrıntı ise höşmerimin eski Ankara’daki güvey görme geleneğiyle olan ilişkisi oldu.

Bugün çoğumuzun pek bilmediği bu gelenekte höşmerim, özel günlerde hazırlanan ve ikram edilen tatlılar arasında yer alıyordu. Misafir ağırlarken, ailelerin bir araya geldiği zamanlarda ve kutlamalarda sofraya konuluyordu.

Yani höşmerim yalnızca yemek sonrasında tatlı ihtiyacını karşılayan bir lezzet değildi. Misafirperverliğin, paylaşmanın ve geleneklerin de bir parçasıydı.

Bir düşünün…

Evde tereyağı eritiliyor, süt ısınıyor, un yavaş yavaş ekleniyor. Tahta kaşıkla sabırla karıştırılan tatlı kıvamını bulurken mutfağı mis gibi bir koku kaplıyor. Sonra geniş bir tavada altı kızartılıyor ve sofraya getiriliyor.

Bugün birkaç dakikada tükettiğimiz bir tatlının arkasında aslında ne kadar emek ve kültür var.

Aynı Tatlı, Ankara’nın Farklı Sofraları!

Höşmerimin Ankara’daki yolculuğu da tek bir tarifle sınırlı değil.

Çamlıdere’de süt, un ve tereyağıyla hazırlanan höşmerim, dışının hafif çıtır, içinin yumuşak olmasıyla öne çıkıyor. Nallıhan’da ise lor peyniri, un ve şerbetle yapılan farklı bir yorumuyla karşılaşıyoruz. Kutludüğün’de hazırlanan höşmerim de kendine özgü pişirme tekniğiyle bu çeşitliliğe katılıyor.

Aynı şehrin farklı ilçelerinde, aynı isimle anılan bir tatlının değişik biçimlerde yaşaması bana göre Ankara mutfağının ne kadar zengin olduğunun güzel bir göstergesi.

Çamlıdere Höşmerim Tatlısı’nın 2021 yılında coğrafi işaretle tescillenmiş olması da bu mirasın korunması açısından önemli bir adım.

Ama yalnızca bir ürünü tescillemek yeterli mi?

Bence asıl mesele, o ürünü yeni nesillerin de tanımasını sağlamak.

Çünkü bir yemeği yaşatan yalnızca tarifinin kayıt altına alınması değil, mutfaklarda yapılmaya devam edilmesi.

Bugün Ankara’da pek çok genç höşmerimi duymuş olabilir ama Ankara’ya özgü çeşitlerini, hangi sofralarda ikram edildiğini ya da nasıl hazırlandığını biliyor mu?

İşte üzerinde düşünmemiz gereken soru bu.

Ankara’nın gastronomi kimliğini konuşurken çoğu zaman simit, döner ya da Ankara Tava gibi bilinen lezzetler öne çıkıyor. Oysa bu şehrin mutfak hafızasında hâlâ keşfedilmeyi bekleyen nice yemek, tatlı ve gelenek var.

Höşmerim de onlardan biri.

Belki bir gün yolunuz Çamlıdere’ye, Nallıhan’a ya da Ankara’nın eski köylerinden birine düşer. Önünüze bir tabak höşmerim geldiğinde yalnızca tadına bakıp geçmeyin.

Kimden öğrenildiğini, nasıl yapıldığını, eskiden hangi günlerde sofraya konulduğunu da sorun.

Çünkü bazen bir tatlının tarifinden çok, o tarifi anlatan insanın hafızasında saklıdır asıl lezzet.

Ve belki de höşmerimin bize hatırlattığı en güzel şey şu: Bir şehrin mutfak kültürü, yalnızca yediklerimizde değil, o yemeklerin etrafında yaşattığımız geleneklerde saklı.

Ayşegül Binici

@aysegulnerde

Gastronomi Profesyoneli | Gurme Yazar | Medya ve İletişim Uzmanı

Yazar Hakkında /

Yazmaya başlayın ve aramak için Entera basın